Bazı çocuklar gestalt dil işlemeciler (GLP): tek tam öğrenilmiş ifadelerle başlar, genellikle dizilerden, şarkılardan, kitaplardan veya tekrarlanan rutinlerden alırlar. Bir gestalt, "Bluey"'den tüm bir cümleyi, bir şarkının sözü, ya da ebeveynin sık söylediği "Gitti miyeceğin?" gibi bir ifadedir. Çocuk, bu tüm bölümleri ilk iletişim ünitemleri olarak kullanır. Zamanla doğru destekle, gestalts daha küçük parçalara ve sonra çocuğun orijinal cümlelerde tekrar kullanabileceği kelimelerine ayrılır.
Her iki yol daha iyi veya kötü değildir. Farklılıklardır. Aileler ve uzmanların yapabileceği hata, bir gestalt dil işlemeciliğiyle yönelik tek kelimelere odaklanmak ve tek kelimelerle tırmanmak olabilir. GLP için bu yaklaşım, beynin dilyişimini nasıl düzenlediğine uyacak ve ilerleme engelleyebilir.
Gestalt dil işleminin detayları 1970'lerde Ann Peters tarafından ilk olarak ayrıntılı bir şekilde tanımlanmış ve dil terapist Margie Blanc tarafından Doğal Dil Öğrenimi adı altında klinik bir çerçeveye dönüştürülmüştür. Margie Blanc'in 2012 yayımlanan kitabı, GLP ile çalışan terapistlerin referans kaynağıdır. Amerika Dil Terapisi ve Ses-Beherleme Derneği, gestalt dil işleminin geçerli bir gelişim yolü olarak resmi olarak tanımlanmıştır ve artık otizmli çocukların değerlendirilmesinde GLP patternleri söylenmek yaygın hale gelmiştir.
Türkçe Dil Öğrenimi Altının Altı Aşaması
Doğal Dil Öğrenimi (NLA) çerçevesi, gestalt dil işlemecilerinin genellikle geçtiği altı aşamayi tanımlar. Bu aşamaları anlamak, çocukunuzun nerede olduğunu ve her aşamada hangi destek faydalı olduğunu anlamanıza yardımcı olur.
| Aşama |
Nasıl Gösterir |
NFCN Ne Zaman Destek Olabilir |
Aşama 1
Tam Gestaltr |
Birleşik olarak kullanılan uzun öğrenilen ifadeler. Genellikle medya, şarkılar veya tekrarlanan rutinlardan gelir. |
Gestaltrleri gerçek iletişim olarak saygınla ele alın. Tüm ifadeleri tek bir kartla tutan (tek kelimeleri seçmeye zorlamak yerine) NFCN girişleri, çocuğun düşünce şeklini yansıtır. |
Aşama 2
Yumuşaklanmış Gestaltr |
Çocuk, gestaltr parçalarını karıştırıp karşılaştırır. "Gidelim" + "park" = "Gidelim park." |
Frazelerin birleştirilmesi ve küçük değişikliklerle desteklenen NFCN, bu aşamayı destekler. Özel ifade girişleri burada güçlüdür. |
Aşama 3
Bir Kelimeden Özel Sözler |
Çocuk, gestaltr içinden tek sözleri bağımsız kelime olarak kullanmaya başlar. Gerçekçi üretici kelime katalogu ortaya çıkar. |
Tek söz NFCN daha faydalı hale gelir. Gestalt kartlarından tek söz kartlarına geçiş, bu süreci kolaylaştırır. |
Aşama 4
Yeni Oluşan Cümleler ve Çıgarışmış Dil Bilgisi |
Çocuk, 2-3 sözlu orijinal kombinasyonlar oluşturmaya başlar, dilbilgisi şekilleri ortaya çıkmaya başlar. |
Cümle oluşturma NFCN özellikleri (kelimeleri cümle çubuğuna drag et, seslenmesi) bu aşamaya iyi uyum sağlar. |
Aşama 5
Yeni Basit Cümleler |
Genellikle doğru dilbilgisiyle yazılmış orijinal cümleler. |
Kelime şekilleri özellikleri (geçmiş zaman, çoğul, kişi şekilleri) önem kazanır. |
Aşama 6
Tam Dil Bilgisi |
Tamamen gelişmiş, kesin dilbilgisiyle birlikte kullanılan dil. |
NFCN, ana iletişim aleti yerine yazma veya not alışverişi gibi bir rol üstlenebilir. |
Marge Blanc’ın önemli bir notu: aşamalar sınırlı değildir. Çocuk farklı konularla farklı aşamlarda olabilir ve ilerleme her zaman düzgün olmayabilir. Bu çerçeve, bir listeylik değil, bir harita gibidir.
Gestalt Dil İşlemecili için AAC Uygulamasında Ne Gösterilmesi Gerekiyor
Çoğu AAC uygulaması, analitik dil şeklinde tasarlanmıştır: tek kelimelerin bir gridi, bu kelimeleri birleştiren cümle çubuğu ve tek kelimeden birlikte tamamlanacak tahminler. Bu çocuklar için işe yarar. GLP’ler için ise her zaman uygun değildir. AAC uygulamasını seçirirken gerçekten önemli olanlar şunlardır.
1. Tek Kelime Kullanımından Çok Kelime Kısımlı Kullanıcılar
GLP için en önemlisi. Çocuğun ilk iletişim bileşenleri muhtemelen tüm ifadeler olabilir. Uygulama, “tamam,” “daha istiyorum, lütfen,” “dışarı çıkış,” ya da “görebilir misin, yılan,” gibi kelime kullanımlarını tek bir klikle çalışma şeklinde sunması gerekir. Eğer uygulama çoklu kelime kısımlı kullanıcılar oluşturmaz ise, çocuğun dil şeklini zorlamaktadır.
2. Çocuğun Dünyasından Özel Öğrenci Sözlük
Gestalt’lerin evrensel bir listesiz. Çocuğun gestaltleri belirli diziler, şarkılar ve rutinlerden gelir. Seçtiğiniz uygulama, bir kullanıcının sıkça bir cümle ekleyip, bir resim ya da sembol ekleyebileceği ve birkaç saniye içinde hazır olmasına olanak sağlamalıdır. Eğer özel cümleyi eklemek için geliştiricisine başvurmak, beş ayağa göre menüye girmek ya da ek ücret ödemek gerekiyorsa, bu uygulama GLP’lere yapılmış değildir.
3. Cümle Tamamlama ve Mikro Cümleler
Çocuklar gestaltlerini tam olarak yerine getirmeye (2. aşamalar) geçerken cümle parçalarını birleştirmeye başlar. AAC’te yaygın cümle tamamlama özellikleri (örneğin “istiyorum” → “daha istiyorum, lütfen,” “evine gider” ) çocuğa tanınan parçalar sunar. Bu, sözlük kelime kullanımından farklıdır.
4. Ses ve Ses Tanınıklığı
Birçok GLP’nin sesinin seslenmesi önemlidir çünkü gestaltler onluluk seslerine ve duygusal bağlamlara bağlıdır. Bazı çocuklar aile üyelerinin kayıtlı sesleriyle en iyi yaklaşık; başka bazıları doğal sesli ürettüç ses tercih eder. Sesler arasında seçim yapma, veya bazı uygulamada kendi sesinin kaydedilmesi, GLP için analitik öğrenciye göre daha önemlidir.
5. Görsel Senaryolar veya Foto Sayfaları
Bazı GLP’ler anlamlı bir ortamı yansıtan tam foto senaryolarından yararlanır: “kızın mutfak foto,” “kook, süt, daha istiyorum” gibi tıklayabilecek hotspotlerle. Tüm uygulamalar bu desteklemeyen de, bu özellik çok önemlidir. Çocuğun görsel bağlamla güçlü yanıt verdiği durumda, bu seçim faktörü büyük oluşturur.
6. Ayrıştırma Destek
Çocuk 2. ila 4. aşamaları geçerken, gestaltleri daha küçük parçalara ayrıştırmayı desteklemek istiyorsunuz. Mevcut cümle kartını küçük kelimelere genişletici, ya da cümlede ve bağımsız kart olarak aynı kelimeyi gösterecek uygulamalar, bu geçişi kolaylaştırır. Sözdizim açıklama veya kelime şeklinde özellikler burada faydalıdır.
7. Zor Zekâ Yapılmasının Kaçınılması
Bazı AAC uygulamaları ve yapılandırılmış öğrenme modları tek kelime başlangıç modeline dayalıdır ve çocuğu “ilk kelimeler” sürecine sürer. GLP için bu, doğru dil olmayan bir yol gibi hissetilebilir. Esnek iletişim modlarına sahip uygulamalar tercih edilmelidir; keskin tek kelime dersleri zor zaman zorluğu yaratabilir.
ChirpBot'nın Gestalt Dil İşlemecileri Destekleyici Şekli
Şöyle söylemek istiyoruz: ChirpBot'ın sadece gestalt dil işlemecili (GLP) için değil, genel olarak erken iletişim kuran çocuklar için, özellikle autizm ve konuşma gecikmesi kapsamında tasarlanmıştır. Ama GLP'ler için önemli birkaç özellik, ChirpBot'un işlevsel yakındır.
- Çok sözlu girişler ilk sırada yer alır. "teşekkür ederim", "bit miş", "dondurmuş", "daha istemiyor musun" gibi ifadeler, tek bir tıklama ile tek kart olarak kullanılabilir. Uygulama, her sözü tek kelimeden oluşturmaya zorlamaz.
- Özel sözdik kelime desteği hızlı. Sözü ekleyip, bir resim seçebilir veya yüklemek ve dakikalar içinde çocuğun sözdiklerini görmek mümkündür. Hiç menü, geliştiriciler talebine veya ek maliyet gerekmez.
- Küçük ifade tamamlama desteği vardır. Çocuğun bir sözlere tıklayıp, ChirpBot sırasında yaygın olan ifade tamamlama seçeneklerini gösterebilir. Bu, çocuğun parçaları birleştirip değiştirmeye başladığında destek olur.
- Kelime salınımı genişletimi. Sözdü iki kez tıklayın ve ChirpBot, ona bağlı olan farklı biçimler, geçmiş zaman, gelecek zaman, kişi değişiklikleri ve reddetme ifadeleri gösterecek dört yönlü genişleme açılışını açıkar. GLP'lerin sözleri ayrıştırılması ve üretici kullanımına yardımcı olur.
- On beş dilli destek. Birçok gestalt, çocuğun ev dilinden gelir. ChirpBot, çocuğun çocuk dilini kullanarak daha çok dil öğrenmeye olan GLP'ler için da aynı özellikler sunar.
- Ücretsiz temel özellikler. Söz kartı, cümle oluşturma ve özel sözdik kelime desteği gibi GLP'ler için en önemli özellikler ücretsizdir. Çocuğun bir şekilde kullanması için ödeme gerekmez.
ChirpBot uygun olmayan alanlar: Eğer çocuk görsel sahne göstergeleri (tüm foto sayfaları ve hotspot'lar) üzerinden güçlü tepki gösterir, bugün kullanımında daha güçlü sahne düzenleyicileri sunan diğer uygulamalar bulunabilir. Ayrıca çocuğun family sesleri (sentezli ses) ile daha iyi işlemeye yardımcı olur, bu durumda mevcut ses özelliklerini kontrol etmeniz gerekir.
Terimolojik not
GLP'leri "söz kelime öğrenci", "echolalia önceli öğrenci" ya da "doğal dil öğrenci" olarak da adlandırabilirsiniz. Bu, hepsi aynı temel şekilde atıfta bulunur. Burada "gestalt dil işlemeci" terimi kullanıyoruz çünkü en yaygın klinik adlandırıdır, ama etiketden çok çerçeve önemlidir.
Eko-laliya Hakkında Ne? "Kötü" mi?
Yıllar boyunca, eko-laliya, çocukların duyduğu cümleleri tekrarlayan bir davranış olarak görüldü. Tedavi yöntemleri bazen bu davranışı cezalandırdı veya başka yönde yönlendirdi. Şimdi biz bunun bir hata olduğunu biliriz. Bir gestalt dil işlemecisi için eko-laliya, ses olmaz. Bu, onların söylediği bir dildir. İleriyle tekrarlanan "Kaldırılmış" cümle, onların sana bir şey söylediği anlamına gelir. Sorun, bu cümlelerin ne olduğunu anlamaya çalışmakta.
Marge Blanc ve diğer klinikler, iki dekade boyunca eko-laliyayı iletişim olarak saygılı olmak, çocuğun kendi gestaltlerini takip edecek yeni örnekler öğretmek ve çocuğun bu gestaltleri kademeli olarak azaltmaya ve parçalama yoluyla yardımcı olmak için çalıştılar. Eğer çocukunun önceki tedavi veya programı eko-laliyayı durdurmak için yapılan bir yaklaşım izliyordu, bu konuyu mevcut ekiple konuşmak değerlidir.
Gestalt dil işlemeciyle AAC kullanımı: Bazı pratik ipuçları
Çocuğunuzun zaten kullandığı gestalttlerle başlayın
Bir hafta dinleyin. Çocukun söylediği cümleleri yazın, düşünmekte dışıdığını da göz önünde bulundurun. Bu cümleleri AAC kartalarınıza ekleyin. Çocuk söylediğinde, AAC versiyonuna da gösterin. Bu, resim ve metin versiyonunun aynı mesaj olduğu anlamına gelişmeyi destekler.
Yararlı ve kullanışlı yeni gestalttler örnek seçin
AAC’a yeni başlayan bir çocuğunuz için, sık sık yaşanan anlarla uyumlu küçük bir gestalt setini ekleyin: “tamam,” “daha istiyor,” “gitmeyiye bana izin ver,” “ üzgünüm,” “bu bak.” Bu anların yaşandığında AAC kartalarınızı da tıklayarak örnek seçin. Çocuklar genellikle gördüğü gestalttir benzeyerek kullanır.
“İlk kelimeler” için baskı yapmayın
Çocuğunuzun gestalttleri ile iletişim kuruyor ise, tek kelimeleri zorlamak sistemı bozar. Tek kelime kullanımı, çocuğunun mevcut gestalttler içinden kelimeleri ayrıştırmaya başladığında, o stadiye (Stage 3) doğal bir şekilde gelişir. Bu, zamanında ve doğal bir şekilde ortaya çıkacaktır.
Çocuğunun medyasından sözlük kipleri ekleyin
Çocuğunun sevdiği bir dizyon, şarkısı veya kitabın bazı dizeyi AAC kartaları olarak ekleyin. Bu, çocuğu “kucaklatmak” değil, Dilinin zaten yaşadığı yerden desteklemekdir. İstediğiniz yerde onu yerleştiririz.
GLP’i anlayan bir SLP’i bulunun
Her konuşma terapistinin doğal dil öğrenimi (Natural Language Acquisition) alanında eğitimli olmadığını düşünün. Çocuğunuzun gestalt dil işlemeci olduğunu şüpheleniyorsanız, herhangi bir SLP’i sorun: Marge Blanc’ın çerçevesine tanıdık mıdır? Doğru SLP, öneri olmadan NLA stadieleri hakkında konuşabilir.
Soruların Yaygın Soruları
Gestalt dil işleme, autizm ile aynıdır mı?
Hayır, ama benzerlikler var. Çoğu autistik çocuğun gestalt dil işlemeci olup, bu türli öğrencilerde daha sık tanımlanır. Fakat tüm autistik çocuklar GLP'dir, bazı non-autistik çocuklar da olabilir. Bu iki kategori, aynı değildir, fakat ilişkili.
Geçecek kısmında bu dil işlemeci "kendini terk edecek" mı?
Geçecek kısmında terk etmeyecek. Dil öğrenme yöntemi. Doğru destekle, GLP'ler NLA aşamalarını geçer ve akıcı, kendi kendi dil geliştirir. Gestalt yol, ama sefer.
Geçeçimli çocuğun için "temel kelimeler" AAC uygulamasını kullanmalı mı?
Analitik dil üzerine tasarlanmış temel kelimeler uygulamaları, GL' için erken aşamalarda uygun olmayabilir. Sonra, üçüncü aşamalar ve üzeri aşamalarda faydalı olabilir. İlk olarak, tüm cümle girişlerini ve özel skripteleri destekleyen uygulama daha iyi başlangıç noktasıdır.
Çocuğum büyüklerce analitik ve büyükce gestalt olursa ne olur?
Çoğu çocuk karışık gösterir. Tek kelime sözdükleri ve çok kelime cümle girişlerini destekleyen bir uygulama, çocuğun gerçek durumuna uygun olur. ChirpBot bunu yapar; birçok uygulama bunu yapmaz.
GLP'ler için ücretsiz AAC uygulamaları var mı?
ChirpBot'ın temel özellikleri, çok kelime cümle kartları, özel sözdükler ve cümle oluşturma, ücretsizdir. Bazı diğer uygulamalar da ücretsiz seviyeler sunar, ancak çoğu aynı düzeyde cümle kart esanlığı desteklemiyor. GLP'ler için özel kelime kartlarının ödeme kapsamına girmeyen uygulamaları kaçırın, çünkü özel cümle kartları hayati öneme sahiptir.
Ek Okuma
ChirpBot ekibi tarafından yazılmıştır. Biz sözlük bilimciler değiliz ve bu sayfa bilimsel tavsiye değildir. Eğer çocukunuz gestalt dil işlemeciyselidir düşünüyorsanız, Doğal Dil Öğrenimi konusunda eğitimli bir SLP (Sözel Dil Terapist) ile çalışın. ChirpBot AAC, autizm çocuklarının ebeveynleri tarafından yaratılmıştır ve tüm anda çok kelime girişleri, özel dil kelime kitabı ve 12 dil desteğiyle analitik ve gestalt dil işlemecilerini desteklemek için tasarlanmıştır. Daha fazla bilgi için chirpbot.ai/about'ye göz atın.
Built for Phrase-Based Learners From Day One
ChirpBot's core features, including multi-word phrase cards and custom vocabulary, are free forever.
