Cok Dilli Cocugunuzu AAC ile Desteklemek

Aileniz evde birden fazla dil konusuyorsa ve cocugunuz AAC (Destekleyici ve Alternatif Iletisim) kullaniyor veya ihtiyac duyuyorsa, muhtemelen sinir bozucu bir gercekle karsilastiniz: cogu AAC uygulamasi yalnizca Ingilizce calisiyor. Bazilari Ispanyolca ekliyor. Bir avucu Fransizca sunuyor. Ancak aileniz Arapca, Hintce, Japonca, Korece, Turkce veya baska dillerden birini konusuyorsa, secenekleriniz neredeyse sifir olmustur.

Bu sadece rahatsiz edici degil. Iletisimin onunde gercek bir engel ve dunya genelinde milyonlarca aileyi etkiliyor.

Cok Dilli Ailelerin Karsilastigi Sorun

Pratikte neler oluyor bir bakalim. Iki dilli bir aile -- diyelim ki ebeveynler evde Arapca konusuyor ve cocuk Ingilizce egitim veren bir okula gidiyor -- cocuklarinin konusma terapistinden bir AAC uygulamasi onerisi aliyor. Indiriyorlar. Yalnizca Ingilizce.

Artik cocugun okulda calisan ama evde calismayan bir iletisim araci var. Ogretmenine su istedigini soyleyebiliyor, ama babaannesine soyleyemiyor. AAC araci hayatinin bir bolumune ait hale geliyor ve diger bolumu -- ailesi, kulturu, duygusal dunyasi -- disarida kaliyor.

Bazi ailelere iyi niyetli profesyoneller tarafindan cocuklarini "karistirmamak" icin "sadece Ingilizce kullanin" deniliyor. Bu tavsiye yaygin olsa da guncel arastirmalarla celisiyor.

Iki Dilli AAC Hakkinda Arastirmalar Ne Diyor

Iki dillilik ile otizm veya gelisimsel yetersizligi olan cocuklar hakkindaki arastirmalar birkaC noktada nettir:

Iki dilli maruz kalma, otizm veya gelisimsel yetersizligi olan cocuklarda ek dil gecikmelerine neden olmaz. Cocugu tek bir dille sinirlamak aslinda iletisim firsatlarini kisitlayabilir. (Kay-Raining Bird et al., 2005; Petersen et al., 2012; Drysdale et al., 2015)

Bildiklerimiz sunlar:

• Iki dillilik otizmli cocuklara zarar vermez. Birden fazla calisma, iki dilli otizm spektrum bozuklugu olan cocuklarin, tek dilli otizmli cocuklarla karsilastirabilir oranlarda dil gelistirdigini gostermistir. Iki dillilik bir risk faktoru degildir.
• Dil kisitlamasi aile iliskilerine zarar verebilir. Cocuk yalnizca buuyukannesinin, teyze veya amcasinin ya da kardeslerinin akici konusamadigi bir dilde iletisim kurabildiginde, kelimelerinin otesinde duygusal ve kulturel bir bosluk olusur.
• Cocuklar ana dillerini duymaktan ve kullanmaktan fayda gorur. Ana dili duygusal onem tasir. Rahatlama dilidir, uyku oncesi dilidir, aile saka ve geleneklerinin dilidir. Onu AAC'den cikarmak, cocugunuzun ifade dunyasindan cikarmak anlamina gelir.
• AAC cok dilli gelisimi destekleyebilir. Bir AAC araci birden fazla dilde kelime dagarcigi sundugunda, her iki dili de ayni anda pekistirir. "Su"ya dokunup hem Ingilizce hem de ana dilinde duyan bir cocuk, iki katina cikan dil girdisi aliyor demektir.
• Bir dildeki guc digarine yardimci olur. Arastirmalar surekli olarak, cocugun ana dilinde guclu beceriler gelistirmenin aslinda ikinci bir dil ogrenme yeteneklerini destekledigini gostermektedir. Cocugun ilk dilinde gelistirdigi kavramlar, kelime anlayisi ve iletisim guveni diger dile aktarilir. Baska bir deyisle, ana dilinizi desteklemek Ingilizce'den zaman calmak degildir. Ingilizce'yi de guclendiren bir temel olusturmaktir.

Cok Dilli Bir AAC Uygulamasinda Nelere Bakmali

Ailenizin dillerini destekleyen bir AAC uygulamasi ariyorsaniz, onemli olan noktalar sunlardir:

Gercek Dilinizde Kelime Dagarcigi

Bu basit gorunuyor, ancak "cok dilli destek" iddiasiinda bulunan bircogu uygulama yalnizca uygulamanin arayuzunu (menuleri ve dugmeleri) cevirirken kelime kartlarini Ingilizce birakiyor. Ihtiyaciniz olan sey, cocugunuzun dokunup sesli olarak duydugu gercek kelime kartlarinin -- her kelimenin, sadece bir alt kuumenin degil -- ana dilinizde olmasisdir.

Dogru Telaffuz

Metinden konusmaya (TTS) kalitesi diller arasinda cok buyuk farkliliklar gosterir. Ingilizce TTS onlarca yillik iyilestirmeden gecti. Arapca, Hintce veya Korece TTS robotik duyulabilir veya yardimci olmaktan cok kafa karistiran sekilde kelimeleri yanlis telaffuz edebilir. Bir uygulamaya bagli kalmadan once dilinizde ses ciktisini test edin.

Kulturel Olarak Uygun Kelime Dagarcigi

Iletisim kultureldir. Yalnizca "hamburger" ve "pizza" listeleyen bir yiyecek kategorisi, her gun pilav, mercimek veya eriste yiyen bir aile icin faydali degildir. Kelime dagarcigi, bir Ingilizce kelime listesinin dogrudan cevirisi degil, o dil topluluguundaki ailelerin gercek hayatini yansitmalidir.

Kolay Dil Degistirme

Iki dilli bir evde, diller arasinda dogal bir sekilde gecis yapabilmeniz gerekir. Uygulamanin dilini degistirmek icin ayarlar menulerine dalmaniz gerekiyorsa, gercek konusmalar sirasinda bu yapilmayacaktir. Dil degistirmenin hizli ve erisilebilir oldugu uygulamalara bakin.

ChirpBot Cok Dilli Aileleri Nasil Destekliyor

ChirpBot'u ilk gunden cok dilli aileleri dusunarak gelistirdik. Yalnizca Ingilizce bir uygulamanin sonradan dusunulmus veya cevirilmis bir versiyonu degil. Her dil, kelime dagarcigi sistemine sifirdan entegre edildi.

ChirpBot su anda 12 dili desteklemektedir:

Her dil, yiyecek, insanlar, yerler, aktiviteler, duygular ve daha fazlasini kapsayan binlerce resimli kelime karti icermektedir. Kelimeler sadece cevirilmedi -- her dilin baglami icinde anlamli olacak sekilde duzenlendi.

Bu onemlidir cunku Teksas'taki Ispanyolca konusan bir aile, Berlin'deki Turkce konusan bir aile ve Toronto'daki Hintce konusan bir aile, Ingilizce konusan ailelerin yillardir sahip oldugu ayni kalitede AAC destegini hak ediyor.

Evde Cok Dilli AAC Icin Pratik Ipuclari

ChirpBot veya baska bir arac kullaniyor olun, cok dilli AAC'nin pratikte islemesini saglayan bazi stratejiler sunlardir:

1. Her iki dili de dogal bir sekilde kullanin. Kendinizi tek birini secmeye zorlamayin. Normalde aksam yemeginde Turkce ve odevlerde Ingilizce konusuyorsaniz, AAC aracini da ayni sekilde kullanin. Hangi dil ana uyuyorsa o dilde kelime modelleyin.
2. Aile uyelerinin en guclu dillerini kullanmalarisna izin verin. Babaanne Turkce konusuyorsa, AAC'yi Turkce olarak modellemelidir. Cocuk, o kisi icin hangisi dogalsa o dilde kelimeleri duymak ve gormekten fayda gorecektir.
3. Once yuksek frekanslı kelimelere odaklanin. "Istiyorum," "daha," "yardim," "evet," "hayir," "yemek" ve "git" gibi kelimeler diller arasinda evrenseldir. Her iki dilde de bu temel kelimelerle baslayin.
4. Dilleri karistirmaktan endiselenmeyin. Kod degistirme -- bir cumle icinde dilleri karistirma -- her yastan iki dilli konusmacilar icin tamamen normaldir. Tanidiginiz her iki dilli yetiskin bunu yapar. Cocugunuz "istiyorum"a dokunup sonra Ingilizce bir kelimeye dokunursa veya "mama" dedikten sonra cihazdaki bir Ingilizce kelimeye basarsa, bu iki dilli iletisimin ta kendisidir. Kafasi karistigi anlamina gelmez. Ihtiyaclarini ifade etmek icin her iki dilinden de yararlandigi anlamina gelir ki iki dilli beyinlerin yaptigi tam olarak budur. Bunu kutlayin.
5. Terapi ekibiniz nezdinde iki dilli AAC icin savunuculuk yapin. Bir terapist veya ogretmen yalnizca Ingilizce AAC onerirse, yukarida belirtilen arastirmalari paylasabilirsiniz. Bu konusmaya baslamanin basit bir yolu: "Biz evde [dil] konusuyoruz ve arastirmalar ana dilimizi desteklemenin aslinda Ingilizce gelisimine de yardimci oldugunu gosteriyor. Cocugumun tum ailemizle iletisim kurabilmesi icin AAC aracinin ana dilimizi icerdiginden emin olabilir miyiz?" Cogu profesyonel kanitlari gordugunde olumlu karsilar. Destege ihtiyaciniz varsa, DKP'nizden Kay-Raining Bird veya Petersen'in iki dillilik ve gelisimsel yetersizlikler hakkindaki arastirmalarina bakmalarini isteyin.

Ogretmenler Icin Bir Not: Ogrencisinizin AAC'si Cok Dilliyse

Bir ogretmenseniz ve ogrencilerinizden biri konusmadiginiz bir dile ayarlanmis bir AAC cihazi kullaniyorsa, sorun yok. Tum dili ogrenmeniz gerekmiyor. Yapabileceginiz birkac pratik sey sunlardir:

• Aileden, ana dillerinde 5 ila 10 anahtar kelime ogrenmenize yardimci olmasini isteyin, ozellikle cocugun cihazinda sik kullandigi yuksek frekanslı kelimeler.
• Ogrenci icin uygunsa okul saatlerinde AAC cihazini Ingilizce'ye ayarlayin, ancak ana dili cihazdan tamamen kaldirma konusunda israr etmeyin.
• Cocuk gun icinde ana diline gecerse, bunu duzeltilmesi gereken bir sorun degil, gecerli bir iletisim olarak degerlendirin. Iletisimi kabul edin ve yanit verin.
• Hangi kelime dagarciginin hedeflendigini aileyle koordine edin, boylece ayni kavramlari okulda pekistirebilirsiniz (bu kelimelerin Ingilizce versiyonunu kullansaniz bile).

Secmek Zorunda Kalmamaniz Gerekir

Hicbir aile, cocuguna bir iletisim araci vermek ile ailesinin dilini ve kulturunu korumak arasinda secim yapmak zorunda kalmamalidir. AAC pazari cok uzun suredir cok dilli destegi, asinda oldugu sey yerine -- dunya ailelerinin buyuk bir bolumu icin temel bir ihtiyac -- bir nis ozellik olarak ele aldi.

Dilinizde calisan bir AAC cozumu ariyorsaniz, yalniz olmadiginizi ve seceneklerin arttigini bilin. AAC'nin yalnizca Ingilizce oldugu gunler sona eriyor.